Wat is de rol van chronische ontsteking bij het ontstaan van kanker?

Veel kankers beginnen op plekken waar het lichaam langdurig te maken heeft met infectie, irritatie of een chronische ontstekingsziekte. Aanhoudende ontsteking bevordert alle stappen van tumorvorming: van de eerste beschadiging van het DNA tot de groei van de tumor en uitzaaiing naar andere organen. Dit verband is sterk en wordt breed ondersteund door onderzoek.

Rondom een tumor vormt zich een eigen mini-omgeving, bevolkt door ontstekings- en steuncellen. Die omgeving werkt als een voedingsbodem: hij stimuleert bloedvatvorming zodat de tumor aan zuurstof en voedingsstoffen komt, helpt tumorcellen ontsnappen aan het immuunsysteem en maakt de tumor weerbaarder tegen behandeling. Een sleuteleiwit hierin is NF-kB, een soort schakelaar die ontstekingsgenen aanstuurt. Als deze schakelaar chronisch aanstaat, draagt hij direct bij aan ongecontroleerde celgroei en metastasen, en is hij daarmee een interessant therapeutisch doelwit.

Niet alle ontsteking is echter kankerbevorederend. Een kortdurende, acute ontstekingsreactie kan juist immuuncellen activeren die tumorcellen herkennen en aanvallen. Chronische ontsteking heeft het tegenovergestelde effect: ze put het immuunsysteem uit en leert het steeds meer verdraagzaam te zijn tegenover tumorcellen. Een apart fenomeen in dit verband zijn zogeheten tertiaire lymfoïde structuren: kleine immuunorgaantjes die in tumoren kunnen ontstaan en de afweerreactie juist versterken. Hun aanwezigheid wordt geassocieerd met een betere prognose, al is nog niet volledig opgehelderd of ze de oorzaak of het gevolg zijn.

Twee concrete leefstijlfactoren verdienen aandacht. Vetweefsel bij overgewicht produceert ontstekingsstoffen die het risico op borst- en andere kankers vergroot en de prognose verslechtert. Opvallend genoeg geldt dit ook voor mensen die op basis van BMI niet als obees worden geclassificeerd, maar wel ontstoken vetweefsel hebben. Chronisch verhoogde insulinespiegels, zoals bij obesitas en type 2 diabetes, worden eveneens in verband gebracht met ontsteking en een hoger kankerrisico, al is de oorzakelijke relatie bij mensen nog niet volledig bewezen.